2 sierpnia 2026 r. odbyła się uroczystość upamiętniająca tragiczne wydarzenie jakie miało miejsce w miejscowości Czarnowo-Undy podczas II wojny światowej. Pomnik ofiar niemieckiej pacyfikacji tej wsi jest jednym z najważniejszych miejsc pamięci narodowej na terenie Gminy Kołaki Kościelne. Coroczna uroczystość jest upamiętnieniem bohaterstwa walczących o wolność Ojczyzny, a także ofiar tej walki.
W lipcu 1944 r. wywiad AK doniósł, że oddział żandarmerii niemieckiej będzie ewakuowany ze wsi Kulesze do miasta Rutki. Odział miał podróżować bocznymi drogami leśnymi właśnie w okolicy miejscowości Czarnowo-Undy. Gdy partyzanci dowiedzieli się o tym, wyruszyli natychmiast w drogę. Niemcy prowadzili ze sobą bydło, konie, wozy oraz radzieckich jeńców. Partyzanci zwyciężyli w tej potyczce, mimo że ani sprzętem, ani liczebnością nie mogli się równać z doborowym oddziałem SS. W odpowiedzi na tą porażkę, 22 lipca 1944 r. Niemcy dokonali pacyfikacji wsi Czarnowo-Undy. Wielu mieszkańców rozstrzelano, a wieś spalono.
Uroczystość rozpoczęła się Mszą Świętą w Kościelne Pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Kołakach Kościelnych. W świątyni zgromadzili się mieszkańcy gminy, przybili goście, przedstawiciele gminy, lokalnych instytucji oraz poczet sztandarowy. Po Mszy Świętej, uczestnicy udali się do miejscowości Czarnowo-Undy, aby oddać hołd poległym przy wyremontowanym i odnowionym pomniku. Następnie został odśpiewany hymn państwowy Rzeczypospolitej Polskiej „Mazurek Dąbrowskiego”, poświęcony został pomnik oraz złożono wieńce.
